Машҳур AI моделлар: қайси бири энг зўр?

ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, DeepSeek... Бу номларни ҳамма жойда эшитасиз. Ҳаммаси сунъий интеллект. Лекин қайси бири энг зўр? Бу қисмда машҳур моделларни бир-биридан ажратамиз, уларнинг очиқ ва ёпиқ турларини тушунамиз ва қайси иш учун қайси бири яхши эканини кўриб чиқамиз.

Сунъий интеллект фақат ChatGPT эмас

Кўпчилик учун сунъий интеллект дегани ChatGPT. Бу тушунарли: кўп одам AI билан биринчи марта айнан шу ерда танишган. Лекин ChatGPT кўп сунъий интеллектлардан фақат биттаси. Унинг ёнида бир нечта йирик компания ва ўнлаб моделлар бор, ва уларнинг ҳар бири бошқа ишда кучли.

Аввал битта нарсани ажратиб олайлик. ChatGPT, Claude, Gemini каби номлар кўпинча сиз ёзишадиган иловани, яъни чатботни англатади. Унинг ичида эса компаниянинг тил модели ишлайди: матнни ўқиб, жавоб тузадиган "мия". Компаниялар бу моделларни вақти-вақти билан янгилаб туради, илова номи эса ўзгармайди.

Ёпиқ ва очиқ моделлар

Барча моделларни икки гуруҳга бўлиш мумкин: ёпиқ ва очиқ.

Ёпиқ модел

Ёпиқ модел компаниянинг сири. Сиз ундан сайт ёки илова орқали фойдаланасиз, лекин моделнинг ўзини юклаб ололмайсиз. У фақат компаниянинг ўз серверларида ишлайди. Сиз савол юборасиз, жавоб қайтади, ичида нима бўлаётганини эса кўрмайсиз. ChatGPT, Claude, Gemini ва Grok шундай ишлайди.

Очиқ модел

Очиқ модел эса интернетга жойлаб қўйилган. Уни исталган одам юклаб олиб, ўз компьютерида ёки серверида ишлатиши мумкин.

Инглизчада буни кўпинча "open-weight" дейишади. Модел ичида миллиардлаб сонлар бор, улар "оғирликлар" (weights) деб аталади. Очиқ моделда айнан шу сонлар ҳаммага очиқ. Лекин бу "ҳамма нарсаси очиқ" дегани эмас: модел қандай маълумотлар билан ўқитилгани одатда сир қолади, фойдаланиш шартлари ҳам моделдан моделга фарқ қилади.

Очиқ моделнинг фойдалари:

• Кичик моделларни оддий компьютерда ишлатса бўлади. Катта сервер шарт эмас.
• Ҳар бир сўров учун пул тўламайсиз. Шунинг учун кўпинча анча арзонга тушади.
• Маълумотларингиз ўзингизда қолади. Модел компьютерингизда ишласа, ёзганларингиз ҳеч қаерга юборилмайди.

Шу сабабли ҳозир баъзи компаниялар очиқ моделларни ўз серверларига жойлаб, ички ишларида ишлатмоқда.

Катта тўртлик: энг машҳур ёпиқ моделлар

ChatGPT OpenAI компаниясиники ва энг машҳури. Деярли ҳамма ишни яхши қилади: матн ёзади, расм чизади, овоз билан бемалол гаплашади. AI билан энди танишаётган одам учун қулай бошланиш.

Аниқлик киритамиз. Кўпчилик бу технологияни ChatGPT бошлаб берган деб ўйлайди. Аслида бугунги тил моделларининг асоси бўлган Transformer усулини 2017-йилда Google тадқиқотчилари таклиф қилган. OpenAI эса 2022-йилда ChatGPT билан бу технологияни бутун дунёга танитди.

Claude Anthropic компаниясиники. Матн ёзишда ва айниқса дастурлашда жуда кучли. Дастурлаш бўйича рейтингларда ҳозир энг юқори ўринларни кўпинча Anthropic моделлари эгаллайди.

Gemini Googleʼники. Gmail, YouTube ва Googleʼнинг бошқа хизматлари билан боғланган. Видео ва овозни жуда яхши тушунади, расм ва видео яратишда ҳам кучли. Бизнинг тажрибамизда ўзбек тилини энг яхши тушунадиган ва ўзбекча равон гапирадиган моделлардан бири.

Grok Илон Маскнинг xAI компаниясиники. 2026-йил февральидан xAI SpaceX таркибида. Grok Х, яъни собиқ Twitter билан боғланган, шунинг учун у ердаги янгилик ва муҳокамаларни тез кузатади. Матн ёзади, расм ва видео яратади, дастурлашда ҳам ишлайди, лекин ҳали тез ривожланиш босқичида.

Очиқ моделлар: энг кучлилари ҳозир Хитойдан

Энг кучли очиқ моделларнинг кўпи ҳозир Хитойдан чиқмоқда:

• DeepSeek кам харажат билан кучли модел чиқариб, бутун дунёни ҳайрон қолдирган.
• Qwen Alibabaʼники. Кичигидан каттасигача кўп ўлчамлари бор, кичикларини оддий компьютерда ҳам ишлатса бўлади.
• Kimi узун ҳужжатлар ва мураккаб вазифалар билан яхши ишлайди.
• GLM дастурлаш ва автоматик вазифаларда кучли.

Уларнинг ҳар бирининг ўз кучли томони бор ва улар ёпиқ моделлар билан бирга тинмай ривожланиб бормоқда.

Аниқлик киритамиз. Очиқ моделлар фақат Хитойда эмас. Googleʼнинг Gemma моделлари, OpenAIʼнинг gpt-oss моделлари ва Франсиянинг Mistral моделлари ҳам очиқ.

Қайси иш учун қайси AI?

Видеода ҳар бир иш тури учун қуйидагилар тавсия қилинади:

• Матн ёзиш, савол-жавоб, ўқиш: ChatGPT, Claude ва Gemini.
• Дастурлаш: аввало Claude, кейин ChatGPT ва бошқалар. Очиқ моделлардан GLM ва Qwen.
• Расм: ChatGPT ва Gemini, кейин Grok ва Midjourney.
• Видео: Googleʼнинг Veo ва Omni Flash моделлари, Grokʼнинг Imagineʼи, Kling ва Seedance.
• Овоз: ElevenLabs ва Gemini. Qwenʼнинг ҳам яхши овоз моделлари бор.
• Мусиқа: Suno ёки Googleʼнинг Lyria модели.

Бу рўйхат охирги сўз эмас, бугунги ҳолатнинг сурати. Бир неча ойдан кейин ундаги ўринлар алмашиши табиий.

Рейтинглар ҳар ой ўзгаради

Версия рақамларига кўп эътибор берманг. Компаниялар тез-тез янги версия чиқаради, рейтинглар эса деярли ҳар ой ўзгаради. Бугунги биринчи эртага иккинчи бўлиб қолиши мумкин.

Муҳимроқ нарса бошқа: қайси компанияни танласангиз ҳам, унинг энг янги версиясидан фойдаланинг. Бир компаниянинг энг янги модели бошқасининг бир-икки авлод эски моделидан анча кучли бўлиши мумкин. Шунинг учун "ChatGPT яхшими ёки Gemini?" деб баҳслашишдан олдин, қайси версиялар солиштирилаётганини текширинг.

Рейтингларни ўзингиз кузатмоқчи бўлсангиз, LMArena каби сайтлар бор: у ерда одамлар икки моделнинг жавобини қайси модел эканини билмасдан солиштириб, яхшисига овоз беради. Лекин бундай рейтинглар умумий манзарани кўрсатади, сизнинг аниқ ишингизни эмас.

Ўзингизга қандай танлаш керак?

Энг тўғри рейтинг ўз ишингизда синаб кўриш. Бунинг учун мураккаб нарса керак эмас:

• Кундалик ишингиздан битта ҳақиқий вазифани олинг: хат ёзиш, матнни таржима қилиш ёки ҳужжатни қисқартириш.
• Айнан бир хил сўровни икки-уч хил AIʼга беринг.
• Натижаларни ёнма-ён қўйиб солиштиринг: қайси бири аниқроқ, тушунарлироқ ва сизнинг тилингизга яқинроқ?
• Ёққанини асосий восита қилинг, лекин бир неча ойда бир марта бошқаларини ҳам қайта синаб туринг.

Битта AIʼга ёпишиб қолиш шарт эмас. Кўп одам матн учун биттасини, расм учун бошқасини, овоз учун яна бошқасини ишлатади. Бу одатий ҳол.

Бир жумлада

Энг зўр AI йўқ, ишингизга мос AI бор.

Кейинги қисмда

Бу моделлар қандай яратилади? Нега бири ёпиқ, бири очиқ? Кейинги қисмда модел қандай маълумотлардан ўрганиши, қандай ўқитилиши ва бизгача қандай етиб келиши ҳақида гаплашамиз.